“Саркӯб дар домани Ғарб”. дар Арманистон президенти собиқ боздошт шуд
Боздошти чеҳраҳои мухолиф, тағйир дар сохтори амниятӣ, баҳси ислоҳи қонуни асосӣ ва пешбурди тарҳи TRIPP (лоиҳаи геополитикӣ ва нақлиётӣ дар Қафқози Ҷанубӣ, ки барои пайваст кардани қитъаи асосии Озарбойҷон бо анклави он Нахчивон тавассути минтақаи Сюники Арманистон тарҳрезӣ шудааст. Он ҳамчунин, бо номи «Роҳи Трамп» маъруф аст) ҳамзамон бо наздикшавии бештар ба кишварҳои Ғарб сурат мегиранд.
Яке аз рӯйдодҳои муҳим боздошти Роберт Кочарян, президенти пешини Арманистон ва писари ӯ Седрак Кочарян мебошад. Мақомоти мубориза бо коррупсияи Арманистон бар зидди онҳо ва чанд сиёсатмадору соҳибкори дигар парвандаҳои марбут ба сӯистифода аз ваколат, пора ва шустушӯи пулро таҳқиқ мекунанд.
Аммо ин иттиҳомот ҳанӯз бояд дар додгоҳ баррасӣ шаванд. Ҳамин тавр, ин боздоштҳо таваҷҷуҳи зиёдро ба худ ҷалб кардааст. Пашинян пас аз интихоботи парлумонии соли 2026 ва дар шароите, ки сиёсати хориҷии Арманистон низ дар ҳоли тағйир аст, ба чеҳраҳои калидии низоми пешин фишор меорад.
13-уми август Пашинян Ален Симонян, раиси пешини парлумон ва яке аз чеҳраҳои наздик ба худро ба мақоми котиби Шурои амнияти Арманистон таъин кард. Ӯ Армен Григорянро иваз намуд, ки аз соли 2018 ин вазифаро бар уҳда дошт.
Григорян дар солҳои аввали ҳукумати Пашинян яке аз чеҳраҳои калидии сиёсати амниятӣ ва музокироти сулҳ бо Озарбойҷон буд.
Таъини Симонян метавонад нишонаи тақвияти назорати ҳалқаи сиёсии наздик ба сарвазир бар сохторҳои амниятӣ бошад. Дар баробари ин, гузоришҳо дар бораи эҳтимоли таъини Григорян ба мақоми сафири Арманистон дар Британия нишон медиҳанд, ки тағйири мақоми ӯ ҳатман ба маънои хориҷ шуданаш аз сохтори давлатӣ нест.
Тағйири кадрҳо танҳо ба сохторҳои амниятӣ маҳдуд намешавад. Таъини дипломати 35-сола Анӣ Аветисян ба мақоми муовини вазири корҳои хориҷӣ низ таваҷҷуҳро ба худ ҷалб кардааст.
Аветисян дар соҳаи таҳқиқоти Шарқ ва забони ибрӣ тахассус дорад ва дар донишгоҳҳои Ҳайделберг ва Кембриҷ таҳсилу пажӯҳиш кардааст.
Ин таъинот худ аз худ далели тағйири комили сиёсати хориҷии Арманистон нест, аммо дар заминаи дигар тағйироти кадрӣ метавонад ба талоши Пашинян барои ҷалби насли нави сиёсатмадорони ҷавон ва дорои робитаҳои бештар бо ниҳодҳои аврупоӣ ва амрикоӣ ишора кунад.
Чаро Пашинян шитоб дорад?
Пашинян пас аз интихоботи соли 2026 имкони муносиберо барои пешбурди барномаи сиёсии худ мебинад. Дар ҳамин ҳол, вазъи геополитикии Қафқози Ҷанубӣ низ тағйир ёфтааст.
Нақши Русия дар минтақа нисбат ба солҳои гузашта коҳиш ёфта, Иёлоти Муттаҳида ба масъалаҳои иқтисодию нақлиётии минтақа таваҷҷуҳи бештар нишон медиҳад. Озарбойҷон мехоҳад натиҷаҳои низоъҳои гузашта ва мавқеи худро таҳким бахшад, дар ҳоле ки Туркия барои густариши роҳҳои нақлиётӣ ва нуфузи худ дар Қафқоз талош мекунад.
Дар чунин шароит Пашинян мехоҳад масъалаҳои баҳсбарангез, аз ҷумла муносибат бо Озарбойҷон ва Туркия, масъалаи анклавҳо, тағйири Қонуни асосӣ ва рушди роҳҳои нави транзитиро ҳарчи зудтар пеш барад.
Масъалаи Тигранашен
Яке аз масъалаҳои ҳассос деҳаи Тигранашен аст, ки дар Озарбойҷон бо номи Кярки низ маъруф аст.
Пашинян ахиран бо истифода аз номи озарбойҷонии ин деҳа гуфтааст, ки масъалаи анклавҳо бояд ҳал шавад ва ҳушдор додааст, ки идомаи баҳсҳо метавонад хатари бозгашти низоъро зиёд кунад.
Барои Арманистон ин масъала ба иҷрои созишҳои марзӣ ва эътирофи тамомияти арзии кишварҳо иртибот дорад. Аммо ҷойгиршавии Тигранашен дар наздикии роҳҳои муҳимми иртиботии Арманистон бо ҷануб ва Эрон ба ин масъала аҳамияти васеътари геополитикӣ медиҳад.
TRIPP ва роҳҳои нави нақлиётӣ
Яке аз муҳимтарин масъалаҳо тарҳи TRIPP, ё «Роҳи Трамп барои сулҳ ва шукуфоии байналмилалӣ», мебошад.
Ин тарҳ барои осон кардани иртиботи Озарбойҷон бо Нахҷувон тавассути қаламрави Арманистон пешбинӣ шудааст. Ҳукумати Арманистон таъкид мекунад, ки соҳибихтиёрӣ ва салоҳияти кишвар бар ин масир нигоҳ дошта мешавад.
Бо вуҷуди ин, иштироки дарозмуддати сармоя ва идораи амрикоӣ метавонад ба тавозуни геополитикии минтақа таъсир расонад. Барои Эрон бошад масъала танҳо таъсиси як масири нақлиётӣ нест. Теҳрон нигарон аст, ки шаклгирии шабакаҳои нави нақлиётӣ метавонад нақши анъанавии Эрон ва Русияро дар робитаҳои минтақавӣ коҳиш диҳад.
Арманистон дар се даҳсолаи гузашта аз нигоҳи амниятӣ ба Русия такяи зиёд дошт. Аммо сиёсати Пашинян тадриҷан ба модели бисёрҷониба ҳаракат мекунад, ки дар он робита бо Иттиҳоди Аврупо, ИМА ва дигар шарикони байналмилалӣ бештар мешавад.
Барои Маскав масъала танҳо эҳтимоли аз даст рафтани таъсир дар Арманистон нест. Тағйири сиёсати Ереван метавонад ба ҷойгоҳи Русия дар низоми амниятии Қафқози Ҷанубӣ низ таъсир расонад.
Тағйироти Арманистон барои Эрон низ аҳамияти стратегӣ дорад, бахусус дар масъалаи дастрасӣ ба роҳҳои нақлиётӣ ва марзи шимолу ғарбӣ.
Теҳрон мехоҳад иртиботи мустақими нақлиётӣ бо Арманистон ҳифз шавад ва тағйироти эҳтимолӣ дар сохтори роҳҳои минтақавӣ ба манфиатҳои он осеб нарасонад.
Дар маҷмуъ, рӯйдодҳои ахири Арманистонро метавон ҳамчун бахше аз раванди васеътар барои тағйири самти сиёсӣ ва амниятии минтақа арзёбӣ кард.
Боздошти чеҳраҳои сиёсӣ, тағйири роҳбарияти сохторҳои амниятӣ, ҷалби насли нави дипломатҳо, баҳси ислоҳи Қонуни асосӣ, масъалаи анклавҳо ва пешбурди TRIPP, ҳамаи ин равандҳо дар як заминаи умумӣ сурат мегиранд.
Ҳадафи Пашинян, ба гуфтаи таҳлилҳои мазкур, метавонад гузариши Арманистон аз низоми сиёсӣ ва амниятии баъди истиқлол бошад, ки муносибатҳои наздик бо Русия ва масъалаи Қарабоғ дар он нақши муҳим доштанд, ба низоми наве, ки ба Аврупо ва робитаҳои иқтисодию нақлиётӣ бо Озарбойҷон ва Туркия бештар такя мекунад. Ин тағйирот ҳатман ба маънои рӯёрӯӣ бо Эрон ё Русия нест. Аммо он метавонад тавозуни қудратро дар Қафқози Ҷанубӣ тағйир диҳад.
Барои Пашинян фурсати кунунӣ муҳим аст: ӯ мехоҳад пеш аз он ки мухолифони дохилӣ дубора муттаҳид шаванд, самти нави сиёсиро таҳким бахшад. Аз ин рӯ, он чӣ имрӯз дар Ереван рух медиҳад, танҳо тағйири чанд мансабдор ё боздошти чанд рақиби сиёсӣ нест, балки метавонад оғози тағйири самти дарозмуддати сиёсӣ ва геополитикии Арманистон бошад.
Сарчашма: dialog.t
Яке аз рӯйдодҳои муҳим боздошти Роберт Кочарян, президенти пешини Арманистон ва писари ӯ Седрак Кочарян мебошад. Мақомоти мубориза бо коррупсияи Арманистон бар зидди онҳо ва чанд сиёсатмадору соҳибкори дигар парвандаҳои марбут ба сӯистифода аз ваколат, пора ва шустушӯи пулро таҳқиқ мекунанд.
Аммо ин иттиҳомот ҳанӯз бояд дар додгоҳ баррасӣ шаванд. Ҳамин тавр, ин боздоштҳо таваҷҷуҳи зиёдро ба худ ҷалб кардааст. Пашинян пас аз интихоботи парлумонии соли 2026 ва дар шароите, ки сиёсати хориҷии Арманистон низ дар ҳоли тағйир аст, ба чеҳраҳои калидии низоми пешин фишор меорад.
13-уми август Пашинян Ален Симонян, раиси пешини парлумон ва яке аз чеҳраҳои наздик ба худро ба мақоми котиби Шурои амнияти Арманистон таъин кард. Ӯ Армен Григорянро иваз намуд, ки аз соли 2018 ин вазифаро бар уҳда дошт.
Григорян дар солҳои аввали ҳукумати Пашинян яке аз чеҳраҳои калидии сиёсати амниятӣ ва музокироти сулҳ бо Озарбойҷон буд.
Таъини Симонян метавонад нишонаи тақвияти назорати ҳалқаи сиёсии наздик ба сарвазир бар сохторҳои амниятӣ бошад. Дар баробари ин, гузоришҳо дар бораи эҳтимоли таъини Григорян ба мақоми сафири Арманистон дар Британия нишон медиҳанд, ки тағйири мақоми ӯ ҳатман ба маънои хориҷ шуданаш аз сохтори давлатӣ нест.
Тағйири кадрҳо танҳо ба сохторҳои амниятӣ маҳдуд намешавад. Таъини дипломати 35-сола Анӣ Аветисян ба мақоми муовини вазири корҳои хориҷӣ низ таваҷҷуҳро ба худ ҷалб кардааст.
Аветисян дар соҳаи таҳқиқоти Шарқ ва забони ибрӣ тахассус дорад ва дар донишгоҳҳои Ҳайделберг ва Кембриҷ таҳсилу пажӯҳиш кардааст.
Ин таъинот худ аз худ далели тағйири комили сиёсати хориҷии Арманистон нест, аммо дар заминаи дигар тағйироти кадрӣ метавонад ба талоши Пашинян барои ҷалби насли нави сиёсатмадорони ҷавон ва дорои робитаҳои бештар бо ниҳодҳои аврупоӣ ва амрикоӣ ишора кунад.
Чаро Пашинян шитоб дорад?
Пашинян пас аз интихоботи соли 2026 имкони муносиберо барои пешбурди барномаи сиёсии худ мебинад. Дар ҳамин ҳол, вазъи геополитикии Қафқози Ҷанубӣ низ тағйир ёфтааст.
Нақши Русия дар минтақа нисбат ба солҳои гузашта коҳиш ёфта, Иёлоти Муттаҳида ба масъалаҳои иқтисодию нақлиётии минтақа таваҷҷуҳи бештар нишон медиҳад. Озарбойҷон мехоҳад натиҷаҳои низоъҳои гузашта ва мавқеи худро таҳким бахшад, дар ҳоле ки Туркия барои густариши роҳҳои нақлиётӣ ва нуфузи худ дар Қафқоз талош мекунад.
Дар чунин шароит Пашинян мехоҳад масъалаҳои баҳсбарангез, аз ҷумла муносибат бо Озарбойҷон ва Туркия, масъалаи анклавҳо, тағйири Қонуни асосӣ ва рушди роҳҳои нави транзитиро ҳарчи зудтар пеш барад.
Масъалаи Тигранашен
Яке аз масъалаҳои ҳассос деҳаи Тигранашен аст, ки дар Озарбойҷон бо номи Кярки низ маъруф аст.
Пашинян ахиран бо истифода аз номи озарбойҷонии ин деҳа гуфтааст, ки масъалаи анклавҳо бояд ҳал шавад ва ҳушдор додааст, ки идомаи баҳсҳо метавонад хатари бозгашти низоъро зиёд кунад.
Барои Арманистон ин масъала ба иҷрои созишҳои марзӣ ва эътирофи тамомияти арзии кишварҳо иртибот дорад. Аммо ҷойгиршавии Тигранашен дар наздикии роҳҳои муҳимми иртиботии Арманистон бо ҷануб ва Эрон ба ин масъала аҳамияти васеътари геополитикӣ медиҳад.
TRIPP ва роҳҳои нави нақлиётӣ
Яке аз муҳимтарин масъалаҳо тарҳи TRIPP, ё «Роҳи Трамп барои сулҳ ва шукуфоии байналмилалӣ», мебошад.
Ин тарҳ барои осон кардани иртиботи Озарбойҷон бо Нахҷувон тавассути қаламрави Арманистон пешбинӣ шудааст. Ҳукумати Арманистон таъкид мекунад, ки соҳибихтиёрӣ ва салоҳияти кишвар бар ин масир нигоҳ дошта мешавад.
Бо вуҷуди ин, иштироки дарозмуддати сармоя ва идораи амрикоӣ метавонад ба тавозуни геополитикии минтақа таъсир расонад. Барои Эрон бошад масъала танҳо таъсиси як масири нақлиётӣ нест. Теҳрон нигарон аст, ки шаклгирии шабакаҳои нави нақлиётӣ метавонад нақши анъанавии Эрон ва Русияро дар робитаҳои минтақавӣ коҳиш диҳад.
Арманистон дар се даҳсолаи гузашта аз нигоҳи амниятӣ ба Русия такяи зиёд дошт. Аммо сиёсати Пашинян тадриҷан ба модели бисёрҷониба ҳаракат мекунад, ки дар он робита бо Иттиҳоди Аврупо, ИМА ва дигар шарикони байналмилалӣ бештар мешавад.
Барои Маскав масъала танҳо эҳтимоли аз даст рафтани таъсир дар Арманистон нест. Тағйири сиёсати Ереван метавонад ба ҷойгоҳи Русия дар низоми амниятии Қафқози Ҷанубӣ низ таъсир расонад.
Тағйироти Арманистон барои Эрон низ аҳамияти стратегӣ дорад, бахусус дар масъалаи дастрасӣ ба роҳҳои нақлиётӣ ва марзи шимолу ғарбӣ.
Теҳрон мехоҳад иртиботи мустақими нақлиётӣ бо Арманистон ҳифз шавад ва тағйироти эҳтимолӣ дар сохтори роҳҳои минтақавӣ ба манфиатҳои он осеб нарасонад.
Дар маҷмуъ, рӯйдодҳои ахири Арманистонро метавон ҳамчун бахше аз раванди васеътар барои тағйири самти сиёсӣ ва амниятии минтақа арзёбӣ кард.
Боздошти чеҳраҳои сиёсӣ, тағйири роҳбарияти сохторҳои амниятӣ, ҷалби насли нави дипломатҳо, баҳси ислоҳи Қонуни асосӣ, масъалаи анклавҳо ва пешбурди TRIPP, ҳамаи ин равандҳо дар як заминаи умумӣ сурат мегиранд.
Ҳадафи Пашинян, ба гуфтаи таҳлилҳои мазкур, метавонад гузариши Арманистон аз низоми сиёсӣ ва амниятии баъди истиқлол бошад, ки муносибатҳои наздик бо Русия ва масъалаи Қарабоғ дар он нақши муҳим доштанд, ба низоми наве, ки ба Аврупо ва робитаҳои иқтисодию нақлиётӣ бо Озарбойҷон ва Туркия бештар такя мекунад. Ин тағйирот ҳатман ба маънои рӯёрӯӣ бо Эрон ё Русия нест. Аммо он метавонад тавозуни қудратро дар Қафқози Ҷанубӣ тағйир диҳад.
Барои Пашинян фурсати кунунӣ муҳим аст: ӯ мехоҳад пеш аз он ки мухолифони дохилӣ дубора муттаҳид шаванд, самти нави сиёсиро таҳким бахшад. Аз ин рӯ, он чӣ имрӯз дар Ереван рух медиҳад, танҳо тағйири чанд мансабдор ё боздошти чанд рақиби сиёсӣ нест, балки метавонад оғози тағйири самти дарозмуддати сиёсӣ ва геополитикии Арманистон бошад.
Сарчашма: dialog.t
Комментарии (0)