КОНСТИТУТСИЯ ҲАМЧУН КАФИЛИ РУШДИ ҲАМКОРИИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ ТОҶИКИСТОН. Мулоҳизаҳо дар ин маврид
Конститутсия дар баробари танзими ҳаёти дохилӣ симои ҳуқуқии Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ муаррифӣ менамояд. Аз ин рӯ, омӯзиши нақши он дар густариши ҳамкории байналмилалӣ барои дарки ҷойгоҳи ҷумҳуриамон дар ҷаҳони имрӯз аҳамияти хос дорад.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин рӯйдод дар шароити душвори таърихӣ интихоби роҳи давлатдории муосир ва танзими муносибатҳои ҷамъиятиро дар асоси қонун ифода намуд. Қонуни асосӣ аз 10 боб ва 100 модда иборат буда, сохтори давлат, ҳуқуқу озодиҳои инсон, фаъолияти мақомоти ҳокимият ва асосҳои муносибатҳои хориҷиро муайян менамояд.
Дар дебочаи Конститутсия халқи Тоҷикистон қисми ҷудонашавандаи ҷомеаи ҷаҳон дониста шудааст. Мазмуни ин муқаррарот фаротар аз як баёнияи рамзист: давлатдории миллӣ бо эҳтироми ҳуқуқи инсон, дӯстии халқҳо ва масъулият дар назди наслҳои оянда пайванд мегирад. Ҳамкории байналмилалӣ дар чунин фаҳмиш идомаи мантиқии рушди миллӣ мебошад.
Моддаи 1 хусусиятҳои асосии давлати Тоҷикистонро муайян мекунад. Меъёрҳои он барои ҷомеаи ҷаҳонӣ самти давлатсозии мамлакатро равшан менамоянд. Барои шарики хориҷӣ низ муҳим аст, ки робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ё илмӣ ба принсипҳои муайяни ҳуқуқӣ такя дошта бошанд. Конститутсия чунин заминаро ба вуҷуд меорад ва қонунгузории соҳавӣ роҳҳои татбиқи онро мушаххас месозад.
Ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон се маротиба — 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шудаанд. Ин санаҳо дар матни расмии Конститутсия сабт гардидаанд.
Тағйиру иловаҳои соли 1999, аз ҷумла ба ташаккули парламенти думаҷлиса замина гузоштанд. Дар натиҷа Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ дар низоми ҳокимияти қонунгузор ҷойгоҳи муайян пайдо карданд. Барои муносибатҳои байналмилалӣ низ фаъолияти касбии парламент аҳамият дорад: такмили қонунгузорӣ ва баррасии санадҳои байналмилалӣ масъулияти ҷиддии ҳуқуқиро тақозо менамоянд.
Тағйиру иловаҳои соли 2003 як қатор меъёрҳои конститутсиониро такмил доданд. Аз ҷумла, дар моддаи 5 арзиши олӣ будани инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ мустаҳкам гардид. Ислоҳоти соли 2016 низ масъалаҳои сохтору фаъолияти ҳокимият ва талаботи алоҳидаи конститутсиониро фаро гирифт. Маънои ҳуқуқии ин раванд дар он аст, ки такмили қонуни асосӣ бо тартиби муқарраркардаи худи Конститутсия амалӣ мешавад.
Дар баробари имкони тағйир, Конститутсия устувории пояҳои давлатдориро ҳифз мекунад. Моддаи 100 арзишҳои бунёдии муайянро тағйирнопазир эълон менамояд. Аз ин лиҳоз, ҳамоҳангии устуворӣ ва такмил барои шарикони байналмилалӣ низ муҳим аст: рушди муносибатҳо ба идомадории принсипҳои асосии давлат такя мекунад.
Барои мавзуи ҳамкории байналмилалӣ моддаҳои 10 ва 11 аҳамияти меҳварӣ доранд. Моддаи 10 мақоми олии Конститутсияро муқаррар намуда, ҳамзамон ҷойгоҳи санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофкардаи Тоҷикистонро дар низоми ҳуқуқии ҷумҳурӣ муайян мекунад. Дар ҳолати мутобиқат накардани қонунҳои ҷумҳурӣ ба чунин санадҳо меъёрҳои санадҳои байналмилалӣ амал менамоянд. Ин муқаррарот ба муносибати масъулона бо уҳдадориҳои байналмилалӣ асос мегузорад.
Моддаи 11 сулҳҷӯӣ, эҳтироми соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти давлатҳои дигар ва пешбурди муносибатҳои хориҷиро дар асоси меъёрҳои байналмилалӣ муқаррар менамояд. Ҳамчунин вобаста ба манфиатҳои олии халқ, имкони иштирок дар иттиҳодияву ташкилотҳои байналмилалӣ ва робита бо давлатҳои хориҷӣ пешбинӣ шудааст. Пас, ҳамкорӣ бояд ҳам ба ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳам ба манфиатҳои олии мардум такя намояд.
Аз ин меъёрҳо хулосаи муҳим бармеояд: сиёсати хориҷии пойдор ба эътимод, эҳтироми мутақобил ва иҷрои уҳдадориҳо ниёз дорад. Муколамаи сиёсӣ вақте самараи бештар медиҳад, ки бо созишномаҳои дақиқ, механизмҳои иҷро ва масъулияти тарафҳо таҳким ёбад. Конститутсия самти умумии чунин муносибатро муайян мекунад; сифати кори ниҳодҳо онро ба натиҷаи амалӣ мерасонад.
Арзишҳои пешрафтаи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ низ мавриди таваҷҷуҳ ва арзёбии мусбат қарор гирифтаанд.
Аз ҷумла, Кумитаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба барҳам додани табъиз нисбат ба занон дар мулоҳизаҳои хотимавии худ аз 2 феврали соли 2007, дар банди 6-и санади CEDAW/C/TJK/CO/3, иродаи сиёсӣ ва пойбандии Тоҷикистонро ба иҷрои уҳдадориҳои байналмилалӣ мусбат арзёбӣ намудааст. Кумита дар ин замина махсусан ба Конститутсия, ки принсипи баробарҳуқуқии занону мардонро пешбинӣ менамояд, ишора кардааст. Ин арзёбӣ аҳамияти кафолатҳои конститутсионии баробарҳуқуқиро дар иҷрои уҳдадориҳои байналмилалии Тоҷикистон нишон медиҳад.
Ҳамзамон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 6 ноябри соли 2024 дар суханронӣ ба ифтихори 30-солагии қабули Конститутсия таъкид намуданд, ки хусусиятҳо ва арзишҳои ин санади олии ҳуқуқӣ боис гардидаанд, ки он аз ҷониби коршиносони байналмилалӣ аз ҷумлаи панҷ конститутсияи беҳтарини давлатҳои узви Созмони амният ва ҳамкории Аврупо эътироф шавад. Ин нукта дар сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон инъикос ёфтааст.
Аҳамияти чунин арзёбиҳо пеш аз ҳама ба мазмуни инсонмеҳвари Конститутсия вобаста мебошад. Эътирофи инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ, кафолати баробарӣ дар назди қонун, таҷзияи ҳокимияти давлатӣ ва эҳтироми санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда заминаҳои муҳими ҳамгироии ҳуқуқии Тоҷикистон бо ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошанд. Татбиқи пайвастаи ин принсипҳо ба таҳкими эътимоди шарикони хориҷӣ ва рушди ҳамкории баробарҳуқуқу судманд мусоидат менамояд.
Ин арзёбиро пеш аз ҳама метавон аз дидгоҳи мазмун ва арзишҳои ҳуқуқии санад шарҳ дод. Эътирофи мақоми волои инсон, волоияти Конститутсия, таҷзияи ҳокимият ва эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ аз хусусиятҳое мебошанд, ки қонуни асосии ҷумҳуриро бо андешаҳои пешрафтаи конститутсионӣ пайванд медиҳанд. Ҷанбаи арзишманди чунин санад дар он аст, ки манфиати давлатро бо ҳифзи шаъну ҳуқуқи инсон ва масъулияти ҷамъиятӣ ҳамоҳанг месозад.
Аз нигоҳи муносибатҳои байналмилалӣ, аҳамияти ин меъёрҳо дар фароҳам овардани забони муштараки ҳуқуқӣ зоҳир мегардад. Давлатҳо бо низомҳои сиёсӣ ва анъанаҳои гуногун метавонанд дар заминаи эҳтироми соҳибихтиёрӣ, риояи уҳдадориҳо ва ҳифзи ҳуқуқи инсон ҳамкорӣ намоянд. Ҳамин умумияти принсипҳо барои наздикшавии мавқеъҳо ва таҳияи созишномаҳои судманд шароит фароҳам меорад.
Дар айни замон, таъбири «яке аз беҳтаринҳо» дар манбаъҳои зикршуда арзёбии ҳуқуқию публитсистӣ мебошад. Дар онҳо рейтинги расмии ҷаҳонӣ бо номи созмони баҳогузор ва методологияи муқоиса пешниҳод нашудааст. Аз ин рӯ, эътибори Конститутсияро бо мазмуни меъёрҳо ва натиҷаҳои татбиқи онҳо асоснок намудан аз лиҳози илмӣ ва рӯзноманигорӣ саҳеҳтар аст. Мақоми воқеии қонуни асосӣ бо риояи пайвастаи он дар ҳаёти ҷомеа таҳким меёбад.
Конститутсия барои рушди робитаҳои иқтисодии хориҷӣ низ замина мегузорад. Моддаи 12 гуногунии шаклҳои моликият, фаъолияти озоди иқтисодӣ ва ҳифзи ҳуқуқии моликиятро кафолат медиҳад. Дар сатҳи амалӣ, эътимоди сармоягузор аз равшании қоидаҳо, иҷрои шартномаҳо ва дастрасӣ ба ҳимояи ҳуқуқӣ вобаста аст. Бинобар ин, таҳкими татбиқи меъёрҳои конститутсионӣ метавонад ба сифати муҳити ҳамкории иқтисодӣ мусоидат намояд.
Самти дигари муҳим ҳамкории илмию таълимӣ мебошад. Меъёрҳои марбут ба таҳсил ва эҷоди илмӣ барои густариши робитаҳои донишгоҳҳо, марказҳои таҳқиқотӣ ва олимон аҳамият доранд. Барномаҳои муштараки таълимӣ, табодули академӣ ва таҳқиқоти байналмилалӣ вақте ба рушди миллӣ бештар хизмат мекунанд, ки натиҷаашон дар омодасозии кадрҳо, дастрасӣ ба дониш ва ҳалли масъалаҳои ҷумҳурӣ зоҳир гардад.
Барои муассисаҳои таҳсилоти олӣ ин масъулият маънои мушаххас дорад: ҳар созишномаи ҳамкорӣ бояд ҳадаф, муҳлат, уҳдадории тарафҳо ва натиҷаи санҷишшаванда дошта бошад. Ҳифзи ҳуқуқи донишҷӯён, риояи одоби илмӣ ва эҳтироми моликияти зеҳнӣ бояд ҷузъи муҳими чунин робитаҳо гардад. Дипломатияи илмӣ дар ҳамин маврид аз доираи мукотибаи расмӣ берун рафта, ба воситаи тавсеаи имкониятҳои ҷавонон табдил меёбад.
Ҳамкории башардӯстона ва фарҳангӣ низ бо ҳамин мантиқ рушд мекунанд. Шиносоӣ бо фарҳанги якдигар, омӯзиши забонҳо ва робитаи донишмандон метавонанд эътимоди байни ҷомеаҳоро афзун намоянд. Барои Тоҷикистон пайванди худшиносии миллӣ бо муколамаи фарҳангҳо имкони муаррифии мероси маънавӣ ва ҳамзамон истифодабарӣ аз таҷрибаи ҷаҳониро фароҳам меорад.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон кафили ҳуқуқии рушди ҳамкории байналмилалӣ мебошад, зеро самти давлатдорӣ, принсипҳои сиёсати хориҷӣ ва муносибати ҷумҳуриро ба уҳдадориҳои байналмилалӣ муайян мекунад. Қабули он дар соли 1994 ва се марҳалаи тағйиру иловаҳо дар солҳои 1999, 2003 ва 2016 раванди ташаккул ва такмили заминаҳои ҳуқуқии давлати соҳибистиқлолро инъикос менамоянд.
Арзёбии баланди Конститутсия, ки дар нашрияҳои расмӣ баён шудааст, бояд бо шарҳи бартариҳои мазмунӣ ва масъулияти иҷрои меъёрҳои он ҳамроҳ бошад. Ҳар қадар волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва фарҳанги иҷрои уҳдадориҳо устувор гардад, ҳамон қадар заминаи эътимоди байналмилалӣ қавитар мешавад.
Вазифаи имрӯзаи мақомоти давлатӣ, муассисаҳои илмию таълимӣ ва шаҳрвандон ба амал табдил додани ин имкониятҳои ҳуқуқист. Ҳамкории хориҷӣ бояд дар сифати зиндагии мардум, рушди дониш, омодасозии мутахассисон ва таҳкими сулҳу субот натиҷа диҳад. Дар ҳамин пайванд рисолати Конститутсия ҳамчун шиносномаи давлат ва роҳнамои ояндаи Тоҷикистон мазмуни зинда пайдо мекунад.
Сарчашма: khovar.tj
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин рӯйдод дар шароити душвори таърихӣ интихоби роҳи давлатдории муосир ва танзими муносибатҳои ҷамъиятиро дар асоси қонун ифода намуд. Қонуни асосӣ аз 10 боб ва 100 модда иборат буда, сохтори давлат, ҳуқуқу озодиҳои инсон, фаъолияти мақомоти ҳокимият ва асосҳои муносибатҳои хориҷиро муайян менамояд.
Дар дебочаи Конститутсия халқи Тоҷикистон қисми ҷудонашавандаи ҷомеаи ҷаҳон дониста шудааст. Мазмуни ин муқаррарот фаротар аз як баёнияи рамзист: давлатдории миллӣ бо эҳтироми ҳуқуқи инсон, дӯстии халқҳо ва масъулият дар назди наслҳои оянда пайванд мегирад. Ҳамкории байналмилалӣ дар чунин фаҳмиш идомаи мантиқии рушди миллӣ мебошад.
Моддаи 1 хусусиятҳои асосии давлати Тоҷикистонро муайян мекунад. Меъёрҳои он барои ҷомеаи ҷаҳонӣ самти давлатсозии мамлакатро равшан менамоянд. Барои шарики хориҷӣ низ муҳим аст, ки робитаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ ё илмӣ ба принсипҳои муайяни ҳуқуқӣ такя дошта бошанд. Конститутсия чунин заминаро ба вуҷуд меорад ва қонунгузории соҳавӣ роҳҳои татбиқи онро мушаххас месозад.
Ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон се маротиба — 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ тағйиру иловаҳо ворид карда шудаанд. Ин санаҳо дар матни расмии Конститутсия сабт гардидаанд.
Тағйиру иловаҳои соли 1999, аз ҷумла ба ташаккули парламенти думаҷлиса замина гузоштанд. Дар натиҷа Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олӣ дар низоми ҳокимияти қонунгузор ҷойгоҳи муайян пайдо карданд. Барои муносибатҳои байналмилалӣ низ фаъолияти касбии парламент аҳамият дорад: такмили қонунгузорӣ ва баррасии санадҳои байналмилалӣ масъулияти ҷиддии ҳуқуқиро тақозо менамоянд.
Тағйиру иловаҳои соли 2003 як қатор меъёрҳои конститутсиониро такмил доданд. Аз ҷумла, дар моддаи 5 арзиши олӣ будани инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ мустаҳкам гардид. Ислоҳоти соли 2016 низ масъалаҳои сохтору фаъолияти ҳокимият ва талаботи алоҳидаи конститутсиониро фаро гирифт. Маънои ҳуқуқии ин раванд дар он аст, ки такмили қонуни асосӣ бо тартиби муқарраркардаи худи Конститутсия амалӣ мешавад.
Дар баробари имкони тағйир, Конститутсия устувории пояҳои давлатдориро ҳифз мекунад. Моддаи 100 арзишҳои бунёдии муайянро тағйирнопазир эълон менамояд. Аз ин лиҳоз, ҳамоҳангии устуворӣ ва такмил барои шарикони байналмилалӣ низ муҳим аст: рушди муносибатҳо ба идомадории принсипҳои асосии давлат такя мекунад.
Барои мавзуи ҳамкории байналмилалӣ моддаҳои 10 ва 11 аҳамияти меҳварӣ доранд. Моддаи 10 мақоми олии Конститутсияро муқаррар намуда, ҳамзамон ҷойгоҳи санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофкардаи Тоҷикистонро дар низоми ҳуқуқии ҷумҳурӣ муайян мекунад. Дар ҳолати мутобиқат накардани қонунҳои ҷумҳурӣ ба чунин санадҳо меъёрҳои санадҳои байналмилалӣ амал менамоянд. Ин муқаррарот ба муносибати масъулона бо уҳдадориҳои байналмилалӣ асос мегузорад.
Моддаи 11 сулҳҷӯӣ, эҳтироми соҳибихтиёрӣ ва истиқлолияти давлатҳои дигар ва пешбурди муносибатҳои хориҷиро дар асоси меъёрҳои байналмилалӣ муқаррар менамояд. Ҳамчунин вобаста ба манфиатҳои олии халқ, имкони иштирок дар иттиҳодияву ташкилотҳои байналмилалӣ ва робита бо давлатҳои хориҷӣ пешбинӣ шудааст. Пас, ҳамкорӣ бояд ҳам ба ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳам ба манфиатҳои олии мардум такя намояд.
Аз ин меъёрҳо хулосаи муҳим бармеояд: сиёсати хориҷии пойдор ба эътимод, эҳтироми мутақобил ва иҷрои уҳдадориҳо ниёз дорад. Муколамаи сиёсӣ вақте самараи бештар медиҳад, ки бо созишномаҳои дақиқ, механизмҳои иҷро ва масъулияти тарафҳо таҳким ёбад. Конститутсия самти умумии чунин муносибатро муайян мекунад; сифати кори ниҳодҳо онро ба натиҷаи амалӣ мерасонад.
Арзишҳои пешрафтаи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ низ мавриди таваҷҷуҳ ва арзёбии мусбат қарор гирифтаанд.
Аз ҷумла, Кумитаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба барҳам додани табъиз нисбат ба занон дар мулоҳизаҳои хотимавии худ аз 2 феврали соли 2007, дар банди 6-и санади CEDAW/C/TJK/CO/3, иродаи сиёсӣ ва пойбандии Тоҷикистонро ба иҷрои уҳдадориҳои байналмилалӣ мусбат арзёбӣ намудааст. Кумита дар ин замина махсусан ба Конститутсия, ки принсипи баробарҳуқуқии занону мардонро пешбинӣ менамояд, ишора кардааст. Ин арзёбӣ аҳамияти кафолатҳои конститутсионии баробарҳуқуқиро дар иҷрои уҳдадориҳои байналмилалии Тоҷикистон нишон медиҳад.
Ҳамзамон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон 6 ноябри соли 2024 дар суханронӣ ба ифтихори 30-солагии қабули Конститутсия таъкид намуданд, ки хусусиятҳо ва арзишҳои ин санади олии ҳуқуқӣ боис гардидаанд, ки он аз ҷониби коршиносони байналмилалӣ аз ҷумлаи панҷ конститутсияи беҳтарини давлатҳои узви Созмони амният ва ҳамкории Аврупо эътироф шавад. Ин нукта дар сомонаи расмии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон инъикос ёфтааст.
Аҳамияти чунин арзёбиҳо пеш аз ҳама ба мазмуни инсонмеҳвари Конститутсия вобаста мебошад. Эътирофи инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ, кафолати баробарӣ дар назди қонун, таҷзияи ҳокимияти давлатӣ ва эҳтироми санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда заминаҳои муҳими ҳамгироии ҳуқуқии Тоҷикистон бо ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошанд. Татбиқи пайвастаи ин принсипҳо ба таҳкими эътимоди шарикони хориҷӣ ва рушди ҳамкории баробарҳуқуқу судманд мусоидат менамояд.
Ин арзёбиро пеш аз ҳама метавон аз дидгоҳи мазмун ва арзишҳои ҳуқуқии санад шарҳ дод. Эътирофи мақоми волои инсон, волоияти Конститутсия, таҷзияи ҳокимият ва эҳтироми ҳуқуқи байналмилалӣ аз хусусиятҳое мебошанд, ки қонуни асосии ҷумҳуриро бо андешаҳои пешрафтаи конститутсионӣ пайванд медиҳанд. Ҷанбаи арзишманди чунин санад дар он аст, ки манфиати давлатро бо ҳифзи шаъну ҳуқуқи инсон ва масъулияти ҷамъиятӣ ҳамоҳанг месозад.
Аз нигоҳи муносибатҳои байналмилалӣ, аҳамияти ин меъёрҳо дар фароҳам овардани забони муштараки ҳуқуқӣ зоҳир мегардад. Давлатҳо бо низомҳои сиёсӣ ва анъанаҳои гуногун метавонанд дар заминаи эҳтироми соҳибихтиёрӣ, риояи уҳдадориҳо ва ҳифзи ҳуқуқи инсон ҳамкорӣ намоянд. Ҳамин умумияти принсипҳо барои наздикшавии мавқеъҳо ва таҳияи созишномаҳои судманд шароит фароҳам меорад.
Дар айни замон, таъбири «яке аз беҳтаринҳо» дар манбаъҳои зикршуда арзёбии ҳуқуқию публитсистӣ мебошад. Дар онҳо рейтинги расмии ҷаҳонӣ бо номи созмони баҳогузор ва методологияи муқоиса пешниҳод нашудааст. Аз ин рӯ, эътибори Конститутсияро бо мазмуни меъёрҳо ва натиҷаҳои татбиқи онҳо асоснок намудан аз лиҳози илмӣ ва рӯзноманигорӣ саҳеҳтар аст. Мақоми воқеии қонуни асосӣ бо риояи пайвастаи он дар ҳаёти ҷомеа таҳким меёбад.
Конститутсия барои рушди робитаҳои иқтисодии хориҷӣ низ замина мегузорад. Моддаи 12 гуногунии шаклҳои моликият, фаъолияти озоди иқтисодӣ ва ҳифзи ҳуқуқии моликиятро кафолат медиҳад. Дар сатҳи амалӣ, эътимоди сармоягузор аз равшании қоидаҳо, иҷрои шартномаҳо ва дастрасӣ ба ҳимояи ҳуқуқӣ вобаста аст. Бинобар ин, таҳкими татбиқи меъёрҳои конститутсионӣ метавонад ба сифати муҳити ҳамкории иқтисодӣ мусоидат намояд.
Самти дигари муҳим ҳамкории илмию таълимӣ мебошад. Меъёрҳои марбут ба таҳсил ва эҷоди илмӣ барои густариши робитаҳои донишгоҳҳо, марказҳои таҳқиқотӣ ва олимон аҳамият доранд. Барномаҳои муштараки таълимӣ, табодули академӣ ва таҳқиқоти байналмилалӣ вақте ба рушди миллӣ бештар хизмат мекунанд, ки натиҷаашон дар омодасозии кадрҳо, дастрасӣ ба дониш ва ҳалли масъалаҳои ҷумҳурӣ зоҳир гардад.
Барои муассисаҳои таҳсилоти олӣ ин масъулият маънои мушаххас дорад: ҳар созишномаи ҳамкорӣ бояд ҳадаф, муҳлат, уҳдадории тарафҳо ва натиҷаи санҷишшаванда дошта бошад. Ҳифзи ҳуқуқи донишҷӯён, риояи одоби илмӣ ва эҳтироми моликияти зеҳнӣ бояд ҷузъи муҳими чунин робитаҳо гардад. Дипломатияи илмӣ дар ҳамин маврид аз доираи мукотибаи расмӣ берун рафта, ба воситаи тавсеаи имкониятҳои ҷавонон табдил меёбад.
Ҳамкории башардӯстона ва фарҳангӣ низ бо ҳамин мантиқ рушд мекунанд. Шиносоӣ бо фарҳанги якдигар, омӯзиши забонҳо ва робитаи донишмандон метавонанд эътимоди байни ҷомеаҳоро афзун намоянд. Барои Тоҷикистон пайванди худшиносии миллӣ бо муколамаи фарҳангҳо имкони муаррифии мероси маънавӣ ва ҳамзамон истифодабарӣ аз таҷрибаи ҷаҳониро фароҳам меорад.
Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон кафили ҳуқуқии рушди ҳамкории байналмилалӣ мебошад, зеро самти давлатдорӣ, принсипҳои сиёсати хориҷӣ ва муносибати ҷумҳуриро ба уҳдадориҳои байналмилалӣ муайян мекунад. Қабули он дар соли 1994 ва се марҳалаи тағйиру иловаҳо дар солҳои 1999, 2003 ва 2016 раванди ташаккул ва такмили заминаҳои ҳуқуқии давлати соҳибистиқлолро инъикос менамоянд.
Арзёбии баланди Конститутсия, ки дар нашрияҳои расмӣ баён шудааст, бояд бо шарҳи бартариҳои мазмунӣ ва масъулияти иҷрои меъёрҳои он ҳамроҳ бошад. Ҳар қадар волоияти қонун, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва фарҳанги иҷрои уҳдадориҳо устувор гардад, ҳамон қадар заминаи эътимоди байналмилалӣ қавитар мешавад.
Вазифаи имрӯзаи мақомоти давлатӣ, муассисаҳои илмию таълимӣ ва шаҳрвандон ба амал табдил додани ин имкониятҳои ҳуқуқист. Ҳамкории хориҷӣ бояд дар сифати зиндагии мардум, рушди дониш, омодасозии мутахассисон ва таҳкими сулҳу субот натиҷа диҳад. Дар ҳамин пайванд рисолати Конститутсия ҳамчун шиносномаи давлат ва роҳнамои ояндаи Тоҷикистон мазмуни зинда пайдо мекунад.
Сарчашма: khovar.tj
Комментарии (0)