Зеленский ва Порошенко иккинчи турда. Энди нима бўлади?

Украина Марказий сайлов комиссияси овозларнинг 60 фоизини ҳисоблаб чиққанидан кейин ҳеч бир номзод сайловчиларнинг етарлича овозини тўплай олмагани тўғрисида расман маълум қилди ва мамлакатда президентлик сайловларининг иккинчи тури ўтказилиши аниқ бўлди.
Бунгача ҳам, овоз бериш жараёни якунланиши биланоқ «Миллий экзитпол» дастлабки маълумотларни эълон қилган, унга кўра 39 номзод қатнашган сайловда телебошловчи ва актёр Владимир Зеленский 30 фоиздан ортиқ овоз билан биринчи, Украинанинг амалдаги президенти Петро Порошенко эса 16 фоиздан ортиқроқ овоз билан иккинчи бўлгани, шу икки сиёсатчи кейинги турда ўзаро курашиши маълум бўлганди. Фаворитлардан яна бири, 13 фоиздан ортиқроқ овоз билан учинчи бўлган Юлия Тимошенко эса натижага рози бўлмади ва овозлар қалбакилаштирилгани ҳақида гапирди.
Сайлов куни ҳақида қисқача

31 март куни Украинада президентлик сайловларининг биринчи тури ўтказилди. Бу сайлов мамлакатда Евромайдан воқеаларидан кейинги иккинчи президентлик сайлови бўлди, бу сайловдан олдин иккинчи турга кимлар ўтишини айтиб бўлмасди.
Украина Ички ишлар вазирлиги маълумотларига кўра, сайловлар жиддий қоидабузарликларсиз ўтган. Айрим участкаларда полициячилар сайлов комиссиясининг маст ҳолатдаги аъзоларини четлатишига тўғри келган, Подольскда эса сайлов участкаси ҳудудига ёнувчи аралашма улоқтирилди (ёнғин тезда бартараф этилди). Аммо ИИВ ҳисоботида қайд этилишича, сайловдаги қоидабузилишлари тизимли бўлмаган ва овоз бериш натижаларига таъсир кўрсатмаган.
Тимошенко билан нима бўлди?

Юлия Тимошенко биринчи тур натижаларини тан олмади. У сайлов участкалари ёпилиши билан тарқалган экзитпол маълумотларини «манипуляция қилинган» ва «сотилган» деб атади.
Сиёсатчи ўз тарафдорлари ҳам бутун Украина бўйлаб экзитпол ўтказишгани, унга кўра ўзи иккинчи ўринни эгаллагани, шу туфайли иккинчи турга Зеленский билан бирга ўзи ўтиши керак бўлгани ҳақида гапирди.
Тимошенко ўз тарафдорларини жиддий ҳаракатларга ундамади, аммо улардан кечаси сайлов участкаларида қолиб, «мафия» натижаларни сохталаштиришига йўл қўймасликни сўради.
Айрим гумонларга кўра, Тимошенконинг ёмон натижа кўрсатишига сайлов бюллетенида Олий рада депутати Юрий Тимошенко номзоди ҳам кўрсатилгани сайловчиларни адаштирган бўлиши мумкин.
Сиёсатчиларнинг фикрича, Тимошенконинг мағлубиятига у эски авлод сиёсатчиларига мансуб бўлгани сабабдир. Мамлакатда ҳозирги кунда кескин ўзгаришларга ва янги сиёсатчиларга эҳтиёж юзага келган - украинлар аввал ҳокимиятда бўлмаган шахслар ҳокимиятга келишини исташмоқда.
Президентлик сайловларида ютқазса-да, Тимошенко шу йилнинг 27 октябрида бўлиб ўтадиган парламент сайловларида ўзини кўрсатиш имконига эга.
Иккинчи тур қачон?

Иккинчи тур 21 апрель кунига белгиланган. Петро Порошенко иккинчи тур олдидан дебатлар ўтказиш зарурлигини гапирди. Зеленский ҳам дебатда иштирок этишга тайёрлигини маълум қилди.
Номзодлар иккинчи турга қандай ҳолатда йўл олишади ва дебатларда нималарни муҳокама қилишади? Зеленский сайловолди кампаниясида украинлар референдумлар орқали ҳукуматга вазифалар қўйиш имконини яратишга урғу қаратмоқда. Порошенко эса Украинани ЕИ ва НАТОга аъзо қилишни ваъда бермоқда.
Иккиси ҳам Россия билан муносабатларда бир-бирига яқин позицияда: Порошенко ўзини Владимир Путиннинг биринчи рақамли душмани сифатида намоён қилмоқда ва ўзини Россия учун энг исталмаган номзод деб атамоқда, Зеленский ҳам Россияга боришни истамаслигини таъкидлайди.
Шоумен ва комик президентга айланадими?
Сиёсатда тажрибага эга бўлмаган Владимир Зеленский биринчи турда 30 фоиздан ортиқроқ овоз тўплади ва энг яқин таъқибчисини салкам икки баробар фарқ билан ортда қолдирди. Аммо унинг иккинчи турдаги ғалабаси кафолатланмаган.
Порошенкода жиддий устунликлар бор - уни губернаторлар ва йирик шаҳар мэрлари қўллаб-қувватлашади. Қолаверса, амалдаги президентда ватанпарвар давлат арбоби, Украина армиясини оёққа турғазган ва мамлакатни Россия тажовузидан ҳимоя қилган қаҳрамон имижи мавжуд. 
Шу билан биргаликда, январь ойидаги сўровномалар натижаларига кўра, украинларнинг 71 фоизи мамлакат ҳозир нотўғри йўналишдан кетмоқда, деб ҳисоблайди, 61 фоиз киши эса мамлакатга жиддий ўзгаришлар керак деб билади.

Номзодлар натижаларга қандай реакция қилишди?

Биринчи турнинг илк натижалари эълон қилиниши биланоқ Порошенко ўз сайловчилари «Москванинг режаларини барбод қилгани» ҳақида гапирди.
«Украинлар - россияликларнинг биринчи тур учун сценарийсини барбод қилишди. Улар иккинчи турда Порошенко бўлмаслигини исташганди. Бундан ҳеч нарса чиқмади Россиядаги дўстлар ва дўст бўлмаганлар. Украинлар иккинчи турда ҳам сиз истаган сценарийни барбод қилишади», деган у.
Овоз бериш ҳали давом этаётган вақтда сайлов штабида стол тенниси ўйнаш билан банд бўлган Зеленский эса жанговарроқ оҳангда гапирди.
«Агар мен жаноб Путин билан учрашсам, унга шундай дейман: Ниҳоят сиз бизнинг ҳудудларимизни қайтардингиз. Қрим ва Донбассда эскалация юзага келишидан жабрланган фуқароларимиз учун яна қанча товон пули тўлашга тайёрсиз?», деган у журналистларнинг саволларига жавобан.
Сайлов давом этаётган вақтда ОАВда Зеленский ва Тимошенконинг штаблари иккинчи турда келишиб олган ҳолда ҳаракатланишга келишгани ҳақида маълумот тарқалди. Аммо Зеленскийнинг ўзи бундай хабарларни қатъиян рад этди.
«Биз эски ҳокимият вакиллари билан ҳеч қандай музокара олиб бормаймиз», деган у.
Телевизордаги президент

Владимир Зеленскийнинг энг асосий заиф томони - у ҳали сиёсат саҳнасида ҳеч нарсани исботламаган оддий комик эканидир. Унга асосан ёшлар ва Порошенконинг сиёсатидан кўнгли қолганлар овоз беришди. Порошенконинг электорати Евромайдан воқеаларида иштирок этган авлод, Тимошенконики эса катта ёшли пенсионерлар бўлди.
Ҳозирда украинлар орасида шундай ҳазил айланиб юрибди: «Энди Украинада ҳам Россиядаги каби кичкина, кулгили Вовочка президент». 
NT таҳлилчиси Зеленский сиёсатда нўноқлигига эътибор қаратган.
«Владимир Зеленский сиёсатда кўп нарсани тушунмайди ва уни оддий савол билан ҳам бурчакка тақаб қўйиш мумкин. Унинг ТСН учун берган охирги интервьюсини кўринг, бу интервью атиги 10 дақиқа давом этган. Ҳатто жавоблар олдиндан тайёр бўлган ҳолатда ҳам Зеленский бу мавзуларда ўзига ишонмасдан гапирган. Инстаграмда кичик видеоларда сиёсат ҳақида гапириш бошқа, уруш ҳолатидаги давлатни бошқариш бутунлай бошқа», деган украиналик журналист Андрей Паливода.
Порошенконинг айблови

Петро Порошенко Зеленскийни олигарх Игорь Коломойскийнинг «қўғирчоғи» деб атади.
«Тақдир мени иккинчи турда Коломойскийнинг қўғирчоғига рўбару қилди», – деди Порошенко якшанба куни кечқурун Киевда ўз тарафдорлари қаршисидаги чиқиши чоғида.
Зеленский унга жавоб қайтарди.
«Матбуот анжуманини кўрдим. У мени Коломойскийнинг қўғирчоғи деб атабди. Менда фақат бир савол бор: демак сиз Свинарчукнинг («Богдан» корпороцияси асосчиси, Украина Миллий хавфсизлик кенгаши котибининг биринчи ўринбосари Олег Гладковский) қўғирчоғимисиз, ёки Свинарчук сизнинг қўғирчоғингизми? Унга шуни етказиб қўйинглар», – дея номзоднинг сўзларини келтирмоқда «Новое время».
Зеленский –  2012 йилда «1+1» телеканали билан ҳамкорликда «Квартал 95» студиясини ташкил этган. Телеканал эса йирик бизнесмен Игорь Коломойскийга тегишлидир, шу туфайли Зеленскийни «Коломойскийнинг одами» дейишади. Зеленский ҳам, Коломойский ҳам буни рад этган.
Лекин украинлар орасида Зеленский ҳокимият тепасига келгач, Ғарб Коломойский туфайли ёрдамни тўхтатиши, гривна кескин қадрсизланиши ва пенсиялар музлатилиши ҳақидаги ваҳималар урчиган. Бундай ваҳималар биринчи тур арафасида Тимошенко ва Ляшко тарафдорлари томонидан тарқатилди.
Сиёсий таҳлилчи Юрий Вишневскийнинг фикрича, Зеленскийнинг яна бир заиф нуқтаси - унга украин ватанпарвари роли мос келмаслигидадир. Унинг ўзи ҳам бу ролни ўйнашга уринмаяпти - у ҳали украин тилини ўрганмаган. Қолаверса, сайловлар арафасида украин матбуоти Зеленскийга ҳужум уюштирди (бу матбуот амалдаги ҳокимият қўлидалиги билан ҳам изоҳланади), украинлар Рейганига қиёсланган Зеленский америкалик сиёсатчидан фарқли равишда армияга ва урушга бормагани, Россия агрессиясига қарши чиқишлар қилмагани, украинлар ғамга чўмганида у саҳналарда тиржайиб юрганини эслаб қолишди. Шунингдек, унинг Россияда бизнесга эгалиги, Италияда 3,8 миллион евролик кўчмас мулки борлиги ва бу декларацияга киритилмагани, бу кошонасида Роман Абрамович билан қўшни экани ҳақида ҳам маълумотлар тарқалди.
Биринчи турда уни шарқий ва жанубий вилоятлар қўллаб-қувватлашди. Иккинчи турда у руспараст Юрий Бойко ва Александр Вилкулнинг электоратини ўзиники қилиши мумкин. Аммо бу ғалаба учун етарли бўлмайди.
Россиядагилар қандай муносабатда?
Кремль ҳам, Россия Ташқи ишлар вазирлиги ҳам Украинадаги президентлик сайловларининг биринчи тури натижалари бўйича расмий муносабат билдирмади.
Москвадаги кремлпараст шарҳловчилар амалдаги президент иккинчи турга қийинчилик билан ўтганига урғу қаратишмоқда.
«Беш йил муддатга эга бўлатуриб сайловга келган сайловчиларнинг бешдан бир қисмининг ишончига ҳам сазовор бўла олмаслик - Порошенко сиёсатининг мағлубиятидир», деб ҳисобламоқда Россия Федерацияси кенгашининг халқаро ишлар бўйича қўмитаси раиси Константин Косачев.
«Агар Зеленский иккинчи турда ғалаба қозонса, Москва ва Киевда мулоқотни тиклаш имконияти пайдо бўлади», деган сенатор Франц Клинцевич.
Иккинчи тур қандай бўлиши мумкин?

Порошенко иккинчи турга ўта олмаган номзодларни ўзи билан бирлашишга чақирди. У мамлакат маркази ва ғарбидаги ватанпарварларни оёққа турғазмоқчи.
«Ғалаба чўнтакда эмас. Уни таъминлаш учун бугундан барча ватанпарвар украинларни мобилизация қилиш керак. Ғалаба ўз-ўзидан келмайди. Барча сиёсий хафагарчиликларни бир четга суринг, мен иккинчи турга ўтолмаган номзодлар ва украин ватанпарварларини ўз томонимга ўтишга таклиф қиламан. Ҳазиллар тугади», — деган у.
У шунингдек, ёшларни ҳам ўзи билан бирлашишга чақирган. У ёш авлодни норози қилаётган камчиликларни бартараф этишни ваъда қилган. «Биз вақт йўқотмаслигимиз ва бирлашишимиз керак (...) Мен сизларни эшитаман ва сизлардан ҳам мени тинглашингизни сўрайман», — дея қўшимча қилган Порошенко.
Шу билан бирга, Зеленский ҳам собиқ номзодлар билан кучларни бирлаштириши мумкинлигини эътиборга олиш керак. Гарчи унинг ўзи Тимошенко билан бирлашув ҳақидаги хабарларни рад этган бўлсада.
Тимошенко натижалардан қаттиқ хафа. У натижалар сохталаштирилди деган фикрида қатъий. Бундай вазиятда эса Зеленский штаби билан музокаралар бошлаш учун сабаблар етарли. Бу икки сиёсатчи бир-бирига керак. Зеленский Олий радада таъсирга эга эмас, лекин унда Тимошенко бор. Октябрда эса парламент сайловлари.
Зеленский иккинчи турда ҳам муваффақият қозонса ва президентга айланса, унга парламентдан ҳам қўллаб-қувватлов керак бўлади. У бунинг учун Тимошенко билан альянс тузиши ва унинг номзодини бош вазирликка кўрсатиши энг маъқул йўлдир.