АҚШ ва Эрон ўртасидаги тарихий келишув тафсилотлари маълум бўлди
Халқаро сиёсат майдонида дунё аҳлининг диққат-эътиборини тортган ўта муҳим ва тарихий воқелик содир бўлди. Жорий йилнинг 17 июнь куни Америка Қўшма Штатлари маъмурияти расмий Теҳрон билан эришилган янги ҳадли битимнинг кутилмаган тафсилотларини омма ОАВ учун очиқлади. Вашингтон мезбонлик қилган олий даражадаги брифингда Ҳукуматнинг юқори лавозимли мулозими «Америка Қўшма Штатлари ва Эрон Ислом Республикаси ўртасидаги Исломобод англашув меморандуми» деб номланган ҳужжатнинг туб мазмун-моҳиятини кенг жамоатчиликка тақдим этди.
Мазкур келишув узоқ йиллардан буён давом этиб келаётган сиёсий ва ҳарбий совуқчиликни юмшатиш йўлидаги энг йирик қадамлардан бири сифатида баҳоланмоқда.
Оловни ўчириш: Ҳарбий ҳаракатларга чек қўйилади
Мазкур расмий ҳужжатга асосан, ўзаро келишувга интилаётган икки томон барча қарама-қаршилик фронтларида, шу жумладан Ливан ҳудудида ҳам ҳар қандай ҳарбий тўқнашувлар ҳамда қуролли ҳаракатларни зудлик билан, бутунлай ва доимий равишда тўхтатиш мажбуриятини ўз зиммаларига оладилар.
Жами 14 та муҳим банддан таркиб топган ушбу глобал меморандум талабларига кўра, Эрон томони ўз омборларида сақланаётган юқори даражада бойитилган уран хомашёси захираларини тезкорлик билан суюлтириш ёки уларнинг бойитилиш фоизини максимал даражада пасайтиришга розилик берган. Расмий Вашингтоннинг қатъий таъкидлашича, ушбу стратегик чора Теҳроннинг ядровий қурол ишлаб чиқариш ва яратиш борасидаги ҳарбий салоҳиятини бутунлай бартараф этиш мақсадига хизмат қилади.
Қуйидаги таҳлилий сиёсий жадвал орқали АҚШ ва Эрон ўртасидаги Исломобод меморандумининг энг асосий бандлари ҳамда томонларнинг мажбуриятлари билан атрофлича танишиб чиқишингиз мумкин:
Меморандумнинг асосий йўналишлари | АҚШ маъмуриятининг кафолатлари | Эрон Ислом Республикасининг мажбуриятлари |
• Ҳарбий соҳа ва хавфсизлик | • Ливан ва бошқа фронтларда ҳужумларни тўхтатади. | • Барча фронтларда ҳарбий ҳаракатларни зудлик билан тугатади. |
• Ядровий дастур назорати | • Теҳроннинг ядровий хавфини бартараф этилган деб ҳисоблайди. | • Бойитилган уран захирасини суюлтиради ёки даражасини пасайтиради. |
• Иқтисодиёт ва санкциялар | • Нефть экспортига қўйилган тақиқларни бутунлай бекор қилади. | • Жаҳон энергетика бозорига қайта интеграциялашади. |
• Глобал логистика (Транспорт) | • Денгиз йўллари хавфсизлигини қўллаб-қувватлайди. | • Ҳўрмуз бўғозида кемалар қатновини тўлиқ тиклайди. |
Эрон нефти жаҳон бозорига қайтмоқда
Амалга ошириладиган ушбу тинчлик чораларининг бадали сифатида, Оқ уй узоқ вақтдан буён Эрон Ислом Республикасининг нефть-газ саноати ва хомашё савдосига нисбатан қўллаб келаётган аёвсиз иқтисодий санкцияларини тўлиқ бекор қилишга тайёр эканини билдирган. Америка томонининг берган кафолатларига таянадиган бўлсак, мазкур битим расман кучга киргач, Теҳрон халқаро энергетика бозорларига ўз нефть маҳсулотларини эркин ва чекловларсиз экспорт қилиш ҳуқуқини қайта тиклаб олади.
Бундан ташқари, агар белгиланган 60 кунлик ўзаро музокаралар даври тинч ва муваффақиятли якунига етса, Эронга қарши жорий этилган бошқа қўшимча иқтисодий чекловлар ҳам олиб ташланиши кўзда тутилган. Икки давлат вакиллари мана шу икки ойлик муҳлат давомида тўлиқ қонуний кучга эга бўлган якуний тинчлик шартномасининг бандларини батафсил ишлаб чиқишга ҳаракат қиладилар.
Комментарии (0)