Суданда хаос: намойишчиларнинг жасадлари Нилда оқмоқда, конституция бекор қилинган

Шимолий Африкада жойлашган Судан давлати доим нотинчлик ўчоғи бўлиб келган. Қизил денгиз бўйидаги 41 миллиондан кўпроқ аҳолиси бўлган Судан ҳозир ҳар қачонгидан кўра нотинч. 30 йилдан ортиқ мамлакатни бошқарган Умар ал-Баширнинг тахтдан ағдарилиши Суданда хаос бошланишига сабаб бўлди.
Судан шифокорлар қўмитаси маълумотига кўра, шу кунларда Нил дарёсидан 40 жасад топилган. Мамлакат ўртасидан оқиб ўтувчи Нилнинг пойтахт Хартумдаги қисмидан топилган жасадлар намойишларга чиққан мухолифатчиларнинг жасадлари экани айтилмоқда. Шифокорлар қўмитаси мамлакатда икки кунда 100 нафар одам ўлдирилганини маълум қилди: «Нил дарёсидан 40  жасад олиб чиқилганини афсус билан маълум қилмоқчимиз. Улар «Жанжавид» (араблар бошқарувидаги ҳарбий куч. Унинг маъноси «от устидаги жин» дегани) кучлари томонидан номаълум томонга олиб кетилди»,- деб ёзилади Судан шифокорлар қўмитасининг фейсбукдаги саҳифасида.

Умар ал-Башир тахтдан ағдарилгач, мухолифат вакиллари ҳокимият фуқароларга берилишини талаб қила бошлади. Айни дамда Суданда ҳокимият Ҳарбий кенгаш номини олган ҳарбий элита қўлида ва улар мухолифатчиларга ўт очишни бошлаб юборган. Пойтахтда палаткаларда яшаб юрган мухолифат вакиллари тинч намойишларда қатнашаётган бўлган, 3 июнь куни ҳарбийлар уларга қарата ўқ узган.
Ҳарбий кенгаш вакиллари қурол мухолифатга эмас, уларнинг орасига кириб олган жиноятчиларга қарши ишлатилгани иддао этмоқда. Суданни тўлиқ қўлга олишга интилаётган Ҳарбий кенгаш мухолифатни музокаралар столига чақирган, лекин Хартумга музокаралар учун борган мухолифат етакчиларидан бири қўлга олинган.
БМТ 2003 йилдаёқ «Жанжавид», яъни бугун «Тезкор кучлар» деб айтилаётган ҳарбий ташкилотнинг хавфли эканидан огоҳлантирган. Бу ташкилот аъзолари 2003 йилда этник можаро вақтида ўта шафқатсизлиги билан ёдда қолган.
Судан пойтахти Хартумда фуқаролар кўчага чиқишдан қўрқишмоқда. Судан разведкасининг шахсини ошкор қилмасликни сўраган собиқ ходимининг айтишича, жасадлари Нил дарёсидан топилган одамлар ҳукумат тарафдорлари бўлган кучлар томонидан ўлдирилган.
«Бу қирғин эди», дея собиқ разведкачининг сўзларини келтирмоқда Британиядаги 4-канал журналисти Юсра Элбагир.
Судандаги қўзғалонлар ҳақида гапирганда Саудия Арабистони номи кўп тилга олинмоқда. Саудия билан Суданни фақат Қизил денгиз ажратиб туради. Денгиздан ўтгач, илк шаҳар Макка ва шу боис Судандаги ҳолат Саудия учун жуда муҳим. Саудия ҳукумати охирги кунлардаги нотинчликлар юзасидан баёнот берди: «Қироллик ўзига дўст ҳисоблайдиган Судан фуқароларининг тинчлиги учун мамлакатдаги турли кучларнинг ўзаро музокаралари муҳим деб ҳисоблайди»,- дейилади айнан нимага ишора қилингани мужмал кўринган баёнотда.
Конституция бекор қилинган...

11 апрель куни Умал ал-Башир тахтдан ағдарилгач, ҳукумат ҳарбийлар қўлига ўтди ва улар биринчи навбатда 2005 йилда қабул қилинган конституцияни бекор қилишди. 6 апрелдан бошлаб палаткаларда жойлашган мухолифат ҳукуматнинг истеъфосини талаб қила бошлади. Улар ҳукумат тўлиқлигича фуқаролар қўлига топширилишини талаб қилишди.
Мухолифат ҳарбийлар билан музокара вақтида мамлакатда 3 йиллик ўтиш даври эълон қилиниши ва шундан сўнг сайловлар ўтказлишига келишиб олганди. Бу келишувга рози бўлган Ҳарбий кенгаш эса 3 июнь куни палаткадаги мухолифотчиларга қарата ўқ уза бошлади. Қирғинга айланиб кетган тўқнашув мамлакатда хаос келтириб чиқарди.
4 июнь куни Ҳарбий кенгаш етакчиси Абдулфаттоҳ ал-Бурхон намойишчилар билан ҳеч қандай музокара бўлмаслигини ва олдинги келишувлар бекор қилинганини билдирди. У икки ойдан сўнг сайловлар ўтказилишини эълон қилди. Бир кун ўтиб эса Абдулфаттоҳ ал-Бурхон ҳарбийлар музокараларни давом эттиришга ҳозирлигини билдирди. «Бўлиб ўтган воқеалардан афсусдамиз», деб қўшимча қилди у.
«Ҳарбийлар тахтга ёпишиб қолишган...»

ВВС'нинг Африка масалалари бўйича муҳаррири Фергал Кин Судандаги вазиятни қуйидагича изоҳлади: «Судандаги ҳарбий элита ҳукуматга ёпишиб олган ва ундан кетгиси келмаяпти. Бу эса ҳозирги ҳолатда мамлакатни ҳалокатга етаклайди. Ҳарбийлар демократик сайловлар ўтказишга шошилаётганларини айтишмоқда, лекин бу улар томонидан сўқилаётган сафсатадан бошқа нарса эмас».
Намойишчилар одамларни Рамазон ҳайитини кўчаларда нишонлашни ва ўша вақтда норозилик билдиришларини сўради, аммо байрам куни ҳарбийлар барча ерларни эгаллаб олишганди.

Яраланганларга ёрдам берган касалхона ёпилмоқда.
Судан пойтахтидаги дорихоналардан бирининг ходими ВВС билан суҳбатда шундай дейди: «Ҳарбийлар бизни яраланганларга ёрдам бераётган иккита касалхонадан ҳайдаб чиқаришди. Ҳарбий кенгаш яраланганларга ёрдам бераётган касалхоналарни ёпишга буйруқ берган».