НАТОнинг юбилей саммити: Етакчилар Болтиқбўйи ва Польшани Россиядан ҳимоя қилишга келишишди

Лондон яқинида бўлиб ўтган ва турли баҳслар билан кечган юбилей саммит якунида НАТО етакчилари барибир Болтиқбўйи ҳамда Польша масаласидаги режаларда якдил эканликларини билдиришди.

«Бугун биз Болтиқбўйи давлатлари ва Польша билан боғлиқ янгиланган режани тасдиқлашга келишиб олдик. Мен бу қарорни олқишлайман, бу - биз ўз позицияларимизни, жумладан Болтиқбўйи ва Польша мудофааси бўйича режаларни қайта кўриб чиқиб, янгилаб олдинга юра олишимизни кўрсатиб берди», дейди саммитдан кейин НАТО бош котиби Йенс Столтенберг. 
Саммит арафасида Туркия АҚШ ва унинг иттифоқчилари томонидан Суриядаги курд отрядлари террорчилар ва альянс душмани деб тан олинмагани туфайли бу режага тўсқинлик қилиш билан таҳдид қилганди. Анқара курдларни террорчилар деб атайди, аммо АҚШ бошчилигидаги халқаро коалиция улар билан экстремистик гуруҳларга қарши иттифоқ тузганди.
Бу баҳс катта сиёсий аҳамиятга эга эди ва Йенс Столтенберг бу муаммонинг ҳал этилиши иттифоқнинг бирдамлигини кўрсатганини алоҳида таъкидлади.

Лондон яқинидаги Уотфорд шаҳарчасида бўлиб ўтган, НАТО ташкил топганининг 70 йиллигига бағишланган икки кунлик учрашув давомида альянсга аъзо мамлакатлар етакчилари - айниқса АҚШ ва Франция президентлари Дональд Трамп ва Эммануэль Макрон - Туркиянинг Суриядаги ҳаракатлари, иттифоқнинг стратегик мақсадлари ва Европа ҳудудида ҳарбий кучлар ортиши бўйича қаттиқ баҳслашишди.
3 декабрь куни Елизавета II сиёсатчиларни Букингҳэмдаги саройида қабул қилди. Шу куни Буюк Британия, Нидерландия ва Канада бош вазирлари, Франция президенти ва британ маликаси Анна ўзаро суҳбат вақтида Трампни муҳокама қилишгани тасвирланган видео тарқалиб кетди.

Президент Трампнинг кутилмаган твитлари ва кескин муҳокамаларга қарамай НАТО ҳарбий машинаси ишлашда ва ривожланишда давом этади - айниқса шарқий қанот янада мустаҳкамланади.
«Биласизми, мен - сиёсатчиман ва мени чиройли, лекин мазмунсиз сўзларим учун танқид қилишларига кўникканман. НАТОда эса барчаси аксинча. Бизда ёмон ташқи белгилар, лекин жуда яхши таркибий қисм. Бу эса ажойиб», деди журналистларга Йенс Столтенберг.
Яна «миялар ўлими» ҳақида
Эммануэль Макрон ноябрь ойи бошида Economist  журнали учун берган интервьюсида НАТОдаги «миялар ўлими» ҳақидаги сўзлари билан шовқин кўтарганди ва саммитда бу мавзу яна давом этди.
Ўша интервьюда Франция президенти Европадаги НАТО давлатлари альянс ролини қайта кўриб чиқиши, «ҳарбий суверенитет»ни қайтариши, шунингдек Украина масаласида қатъий туриши ва Россия билан стратегик мулоқотни тиклаши кераклигини айтди.
Бундан ташқари, Макронни Туркиянинг Суриядаги хатти-ҳаракатлари иттифоқчилар билан келишилмагани ташвишлантиради - у Лондон яқинидаги саммитда бу ҳақда яна бир бор гапирди.
«Афсуски, бизда терроризм ҳақида ягона тушунча қабул қилинмаган. Мен Туркияга қарайман - улар ҳозир ўз вақтида ИШИДга қарши биз билан елкама-елка туриб курашган кучларга қарши жанг қилишмоқда. Шунингдек, улар баъзи ўринларда ИШИДга алоқадор гуруҳлар билан ҳам ҳамкорлик қилишмоқда. Бу эса - стратегик масала! Агар биз бундай вазиятга аниқ ёндашувни белгилаб олмасдан фақат қанча пул тўлашимиз кераклигини муҳокама қилсак - бу вазиятга енгил қараш бўлади! Бу бизнинг аскарларимизга нисбатан юзакилик, бу бизнинг халқимизга нисбатан юзакилик қилишдир!», деган Макрон журналистларга.
Турклар ИШИД билан ҳамкорлиги ҳақидаги айбловларни рад этишади.
«Ёқимсиз баёнот»
Дональд Трамп Макрон томонидан НАТОда «миялар ўлими» ҳақида гапирилганини ҳаддан ташқари назокатсизлик деб атади.
«28 мамлакатга нисбатан, жумладан Францияга нисбатан ҳам ёқимсиз баёнот», деди АҚШ президенти ва ўз сўзини давом эттириб, Францияда ишсизлик юқорилиги, ҳукумат эса Америка интернет-компанияларини катта солиқларга тортишни исташи, у эса бунга жавобан француз виноси учун бож жорий этишни режалаштираётгани ҳақида гапирди.
Аввалроқ Макроннинг ҳарбий суверенитет ҳақидаги сўзлари Европа сиёсатчилари, шу жумладан Германия раҳбарияти томонидан танқидга учраганди: немислар НАТО блоки ҳамиша Европа хавфсизлиги асоси бўлиб келгани ва бундан кейин ҳам шундай бўлиб қолишини таъкидлашди.

Дональд Трамп саммит чоғида Туркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған билан алоҳида учрашув ўтказди. Ярим соатлик учрашувда нималар муҳокама қилингани ҳақида ҳеч ким ҳеч нарса демади, фақат бу учрашув «конструктив руҳда ўтгани» айтилди.
Саммит якунида иштирокчиларнинг «оилавий фото»сида Эрдўған биринчи қатор ўртасида Трамп билан ёнма-ён турди.
Пул ва стратегия
Дональд Трамп Америкага президент бўлганидан буён ўтган уч йилда НАТО етакчиларининг расмий ва норасмий учрашувларнинг ҳар бирида ҳарбий ажратмалар ҳажми масаласи ўртага ташланади. АҚШ президент ҳар сафар европаликлар ўз хавфизликлари таъминланиши учун «тўлай олишмаётгани» ва барчаси АҚШнинг улкан ҳарбий бюджетига юкланаётганини такрорлайди.
Бу сафарги саммитда эса бундай ҳолат кузатилмади.
Лондондаги саммит арафасида НАТО бош котиби Йенс Столтенберг бу йил якунларига кўра альянснинг АҚШдан ташқари 8 аъзоси ЯИМнинг 2 фоизига тенг бўлган ҳарбий харажатлар планкасига эришгани, НАТОнинг Европадаги давлатлари ва Канаданинг ҳарбий ажратмалари миқдорининг умумий ўсиши кузатилгани ва бир йилда 130 млрд долларни ташкил қилгани ҳақида ҳисобот берганди.
Саммит вақтида Дональд Трамп ўз твитида Столтенбергнинг бу маълумотини катта ўсиш деб атади.
[media=https://twitter.com/intent/like?tweet_id=1202232739937701888]
НАТО давлатлари 2014 йилда, Қрим Россия томонидан босиб олинишидан кейин, Трамп сайланишидан анча олдинроқ кейинги ўн йилликда ҳарбий харажатлар учун ажратмаларни ЯИМнинг 2 фоизи даражасига етказиш бўйича келишувга эришишганди. Аммо 29 иттифоқчининг аксари ҳарбий ажратмаларни оширишда жуда секин ҳаракат қилмоқда ва ҳозирдан айтиш мумкинки, агар қандайдир ғайритабиий воқеа рўй бермаса 2024 йилга қадар улар мақсадга эриша олишмайди..
Қолаверса Франция президенти Эммануэль Макрон биринчи навбатда НАТОнинг моҳиятини ва мақсадларини аниқлаштириб олишга, шундан кейингина ҳарбий харажатларни муҳокама қилишга чақирмоқда.
Шу билан биргаликда, айтиш керакки, Франция 2014 йилда ўз зиммасига олган мажбуриятни бажармоқда - бу давлат армия учун ЯИМнинг 1,84 фоизини сарфлаган. Масалан, Испания, Бельгия ва Люксембург каби давлатлар ҳали бир фоизлик кўрсатгичга ҳам ета олишмаган.