سلیم‌شاه حلیم‌شاه؛ شاعری که تمدن آریایی را در ادبیات تاجیکستان احیا کرد بیشتر بخوانید

به‌تازگی، به ابتکار اتحادیه نویسندگان تاجیکستان و به مناسبت نودمین سالروز تولد سلیم‌شاه حلیم‌شاه، شاعر و روزنامه‌نگار شناخته تاجیک، نشستی با عنوان «سلیم‌شاه حلیم‌شاه؛ احیاگر تمدن آریایی در ادبیات» در شهر دوشنبه برگزار شد.
در این نشست، پژوهشگران و نویسندگان درباره قصیده‌های این شاعر و جایگاه آفرینش و فلسفه هستی در سروده‌های او سخن گفتند.

رند، بی‌تکلف و ساده‌دل 

نظام قاسم، رئیس اتحادیه نویسندگان تاجیکستان، سلیم‌شاه حلیم‌شاه را انسانی بی‌تکلف، رند و ساده‌دل توصیف کرد. او با یادآوری خاطراتی از دوران جوانی خود گفت که حدود ۵۰ سال پیش، زمانی که دانشجوی دانشکده روزنامه‌نگاری بود، دوره کارآموزی خود را در روزنامه “تاجیکستان شوروی” گذرانده است. در آن زمان، حلیم‌شاه مسئول بخش ادبیات این روزنامه بود.
به گفته او، حلیم‌شاه دانشجویان را به نوشتن و انتشار مطلب تشویق می‌کرد تا از این راه حق‌التحریر بگیرند. او خطاب به دانشجویان می‌گفت: “به امید کمک‌هزینه تحصیلی نباشید، گرسنه می‌مانید! دست‌کم خبری بنویسید و منتشر کنید تا حق‌التحریر بگیرید”.
رئیس اتحادیه نویسندگان تاجیکستان افزود که روزانه نزدیک به هزار نامه به این بخش روزنامه می‌رسید و سلیم‌شاه حلیم‌شاه با جدیت و دقت به تک‌تک آن‌ها رسیدگی می‌کرد. او همچنین چند خاطره طنزآمیز از دوران فعالیت در تحریریه این روزنامه را برای حاضران بازگو کرد.
نظام قاسم در ادامه، یکی از مهم‌ترین خدمات ادبی حلیم‌شاه را احیای قالب قصیده در شعر معاصر تاجیکستان دانست. به گفته او، این قالب ادبی پس از آخرین قصیده‌های لاهوتی، محمدجان رحیمی و چند شاعر دیگر، تا پیش از دهه ۱۹۸۰ تقریباً به فراموشی سپرده شده بود، اما سلیم‌شاه حلیم‌شاه با جسارت به احیای آن پرداخت.
او همچنین منظومه “کشتی انقلاب” سلیم‌شاه حلیم‌شاه را از نظر موضوع و اندیشه اثری قابل توجه توصیف کرد.

نظام قاسم با اشاره به سال‌های طولانی فعالیت سلیم‌شاه حلیم‌شاه در مطبوعات گفت: “روزنامه‌نگاری سنگین‌ترین کار دنیاست”. به گفته او، سلیم‌شاه حلیم‌شاه تمام عمر خود را در روزنامه‌نگاری سپری کرد.

نماینده مجلس نمایندگان چه گفت؟

حکیم دولت‌زاد، نماینده مجلس نمایندگان تاجیکستان، برگزاری چنین نشست‌هایی را نشانه ارج‌گذاری به اهل علم و ادب و تلاشی مستمر برای پاسداری از میراث ادبی و فرهنگی ملت دانست.
می‌خواهید «آسیا پلاس» را در گوگل بیشتر ببینید؟ ما را به منابع ترجیحی خود اضافه کنید.
او سلیم‌شاه حلیم‌شاه را از جمله نویسندگانی توصیف کرد که عمر خود را وقف خدمت به ادبیات، مطبوعات و فرهنگ ملی کرده‌اند.
دولت‌زاد گفت: “بزرگداشت یک نویسنده، پیش از هر چیز، بزرگداشت سخن، اندیشه، فرهنگ و حافظه تاریخی یک ملت است”.

چرا مرگ فردوسی “روز سوگواری خداوند” است؟

دکتر بهروز زبیح‌الله، رئیس بخش ادبیات معاصر مؤسسه زبان و ادبیات به نام رودکی آکادمی علوم تاجیکستان، در این نشست درباره قصیده “مرگ حکیم فردوسی” سلیم‌شاه حلیم‌شاه که با عنوان “روز سوگواری خداوند” نیز شناخته می‌شود، سخنرانی کرد. این قصیده ۴۶ بیت دارد.
به باور او، شاعر روز درگذشت فردوسی را به روز سوگواری خداوند تشبیه کرده است، زیرا آفریدگار جهان را با کلام پدید آورده و سخن‌سرایان نزد او جایگاهی والا دارند.

بهروز زبیح‌الله گفت که در تاریخ ادبیات معاصر فارسی‌تاجیکی، دو قصیده کامل در ستایش فردوسی سروده شده است؛ یکی از ملک‌الشعرای بهار و دیگری از سلیم‌شاه حلیم‌شاه.
به گفته او، در قصیده بهار بیشتر به ویژگی‌های فردی و شخصیتی فردوسی پرداخته شده، در حالی که سلیم‌شاه حلیم‌شاه ابعاد جهان‌بینی و شخصیت انسانی این شاعر بزرگ را برجسته کرده است. از همین رو، او قصیده سلیم‌شاه حلیم‌شاه را از نظر ارزش ادبی، کم‌اهمیت‌تر از سروده بهار نمی‌داند.
بهرزو زبیح‌الله در تحلیل خود افزود که شاعر در این قصیده به تقابل فرهنگ بومی با تعصب دینی اعتراض می‌کند. او تأکید کرد که حتی امروز نیز کمتر شاعری را می‌توان یافت که با جسارت فردوسی، مولانا، حافظ یا ناصرخسرو چنین موضوعاتی را در شعر خود مطرح کند.
عطا میرخواجه، سردبیر مجله ادبی “صدای شرق” و گرداننده این نشست، نیز خاطره‌ای از ۳۲ سال پیش را یادآوری کرد. به گفته او، جلال متینی، پژوهشگر سرشناس ادبیات فارسی از نیویورک، در آن زمان نامه‌ای برای سلیم‌شاه حلیم‌شاه فرستاده و با شور و اشتیاق از قصیده “مرگ حکیم فردوسی” او تمجید کرده بود. متینی در آن نامه وعده داده بود که این قصیده را در شماره ویژه فردوسی مجله “ایران‌شناسی” منتشر کند.

مفاهیم آریایی را وارد شعر ما کرد

دکتر لعل‌جوبه میر‌زاحسن، شاعر مردمی تاجیکستان مقیم شهر خاروغ، در سخنرانی خود به موضوع آفرینش و فلسفه عناصر جهان هستی در شعر سلیم‌شاه حلیم‌شاه پرداخت.
او یادآوری کرد که این شاعر در سال‌های ۱۹۹۲ و ۱۹۹۳ در دانشگاه دولتی خاروغ به نام مایان‌شاه نظرشاه‌اف، درس اَوَستا تدریس می‌کرد.
به گفته او، در شعرهای سلیم‌شاه حلیم‌شاه نام‌های فراوانی از مکان‌ها و شخصیت‌های دوران باستان دیده می‌شود. شماری از این مکان‌ها، از جمله در ولایت مختار کوهستان بدخشان، همچنان نام‌های تاریخی خود را حفظ کرده‌اند.
عطا میرخواجه نیز در ادامه نشست، یکی از خدمات مهم سلیم‌شاه حلیم‌شاه را وارد کردن مفاهیم و نمادهای آریایی به شعر معاصر تاجیکستان دانست.
او افزود که توجه سلیم‌شاه حلیم‌شاه و شماری دیگر از شاعران به بررسی جغرافیای اَوَستا و جهان‌بینی آن، تأثیر چشمگیری بر آثار ادبی آنان گذاشته است.
عطا میرخواجه برای نمونه به یکی از قصیده‌های ۳۲۰ بیتی این شاعر اشاره کرد که در آن حدود ۴۰ مفهوم و نام برگرفته از فرهنگ و اسطوره‌های آریایی به کار رفته است؛ از جمله فریدون، کاوه، ضحاک، جمشید، رخش و کوه برزود.

دو کتاب تازه و برنامه انتشار مجموعه کامل آثار

عطا میرخواجه در بخش دیگری از این نشست اعلام کرد که امسال دو کتاب تازه از آثار سلیم‌شاه حلیم‌شاه با عنوان‌های “راه کهکشان” و “نخستین خانه خدا” به همت دختر این شاعر منتشر شده است. این دو کتاب دربرگیرنده قصیده‌ها و منظومه‌های او هستند.
به گفته عطا میرخواجه، گروه دیگری نیز با مشارکت فرزندان این شاعر تشکیل شده و انتشار مجموعه کامل آثار سلیم‌شاه حلیم‌شاه را در برنامه خود قرار داده است.